Neem en eet

Neem en eet

In 2005,

kort na de Katrina ramp in New Orleans, schreef ik onderstaande column.

 

Zo af en toe duikt een opmerkelijk woord op in de media: plunderaars. Rovende enkelingen, losse groepjes of georganiseerde bendes die misbruik maken van de nood van anderen en roven en stelen dat het een lieve lust is. Bij elke (natuur)ramp, zoals onlangs (2005) nog in New Orleans, betreedt dit geteisem het toneel.

Toch heb je twee soorten plunderaars. Allereerst de al genoemde weerzinwekkende xe9chte plunderaars. Dit type medemens zal er voorlopig wel altijd zijn. Voor hen geldt het recht van de sterkste. De sterkste bepaalt wat (te)recht is… Of, zoals een politieagent in New Orleansxa0 tegen een toeriste zei toen zij hem om hulp vroeg: x91Donder op! Het is nu ieder voor zich!x92 Misschien is hij een uitzondering, maar zijn houding is wxe9l de banale vorm van het beginsel x91ieder voor zich en God voor ons allenx92 (lees: goud voor ons rijken).

De tweede soort x91plunderaarsx92 zijn in wezen helemaal geen plunderaars en hebben mijn sympathie en zegen. Het zijn arme drommels die zich uit nood (honger, extreme armoede, het uitblijven van hulp, dakloosheid) eerste levensbehoeften toe-eigenen. Het valt mij juist op en tegen dat dit type x91plunderen dat geen plunderen isx92 zo weinig beoefend wordt. Kennelijk zijn er heel wat innerlijke remmingen die mensen ervan weerhouden te nemen wat hen toekomt. Het beginsel ‘neem en eet’ houdt immers in dat de armen het recht hebben te nemen wat zij nodig hebben om te overleven. Nood breekt wetten. Als het recht krom is – lees: als de arme crepeert – mag hij nemen en eten wat hem als mens toekomt. x91Neem en eetx92 houdt wxe9l in dat je niet meer mag nemen dan je werkelijk nodig hebt. Een brood of een pak rijst en water of melk. Uiteraard is het altijd beter dat men x91neemt en eetx92 in groepsverband, strak georganiseerd, om excessen te voorkomen.
xa9 Jan Bontje 2005

xa0

xa0

Quindrein:

xa0

NEOLIBERALISME

Bezuinigingen overal:
Wat nu nog telt is het getal.
Gebrek en rijkdom gaan gepaard
En groeien dus in sneltreinvaart.

(Welk van de twee in vrije val?)

 

xa9 Jan Bontje 2005

Column: De hemel die nooit wordt bereikt


De hemel die nooit wordt bereikt

 

Ons tuintje staat vol met allochtonen: het Canadese krentenboompje; de Forsythia oftewel het Chinees klokje en de Amanogawa. Canada bloeit al, China is knalgeel en ook de Amanogawa is losgebarsten. Amanogawa is Japans voor Melkweg, maar hier heet hij Japanse sierkers. Als u deze column leest vormen de roze-witte bloemen een Melkweg in het donker.

 

Jaren geleden vereeuwigde ik in een bontje (haiku) een slak die al een eeuwigheid bezig was naar het eind van die Melkweg te kruipen:

 

de Japanse kers

lokt een slak naar de hemel

die nooit wordt bereikt

 

 

Deze haiku is destijds opgenomen inxa0een boekje over de Japanse sierkers, (zie afbeelding) zodat de slak 2 keer eeuwig leeftx85xa0

 

Wexa0hebben al een aantal schitterende lentedagen achter de rug en dat is goed te merken. Ik heb al een bruine kop en geniet elke dag even van die kleine tuinwereld. De poezen weten van lentegekkigheid niet wat ze moeten doen: xf3f ze liggen uren te slapen in het zonnetje xe9n uiteraard op de stoel waar ik net wou gaan zitten x96 xf3f ze zoeken juist de schaduw op onder grondbedekkers of tuintafel. Ze hebben geen weet van onze dromen en zorgen, en leiden een tam luizenleventje dat bij de wilde beesten af is. Voor hen is de hemel op aarde. Zij hebben, om metxa0Karl Marxxa0(1818-1883) te spreken, het geluk gevonden op de enige plek waar het te vinden is: op aarde. [Een citaat van Marx: “Religieus lijden is tegelijkertijd de uitdrukking van een echt lijden en een protest tegen een echt lijden. Religie is de verzuchting van het onderdrukte wezen, het hart van een harteloze wereld, en de ziel van zielloze omstandigheden. Het is de opium van het volk.“]

 

De poezen worden nu toch wel erg oud en krijgen dan ook zox92n beetje alles wat hun hartje begeert. Ze genieten volop van hun oude dag. Dat zouden alle huisdieren en alle mensen moeten kunnen, maar daar schort het nogal eens aan. En daar kunnen die poezen niets aan doen. Wij welx85

 

Jan Bontjexa012 april 2011

 

(Deze column verscheen op 12 april 2011 in Weekblad Spijkenisse. Ik heb hem enigszins uitgebreid).

 

Haiku over slak in boekje over Prunus serrulata

 

 

 

Column: Credo


Credo

 

‘Ik geloof in een rivier
die stroomt van zee naar de bergen
ik vraag van poxebzie niet meer
dan die rivier in kaart te brengen’.

 

Het gedicht ‘Credo’ van Remco Campert begint met bovenstaand vers dat ‘godsonmogelijk’ ‘waar’ kan zijn. Nu is een credo een ‘belijdenis van diepe, innige overtuiging’ dus Campert heeft het niet voor de kat zijn poes verzonnen. En inderdaad, zoals elke kunstuiting is poxebzie niet ‘realistisch’: het beschrijft de wereld niet, maar schxe9pt er een. Het is niet ‘wetenschappelijk’: het volgt niet de regels van de natuurwetten niet maar ontregelt ze.

 

De poxebzie heeft geen boodschap aan ‘waar’ of ‘onwaar’. Hij toont een wereld die wij met onze ogen niet kunnen zien, met onze landmeterinstrumenten niet kunnen opmeten, laat staan met onze bureaucratische drilmethoden kunnen (mis)leiden. Dwars, tegen de rede in, slingert de dichter zijn verzen door de ruiten van de realiteit en laat de lezer met de brokken zitten. In de kampen waar de ‘overbodigen’ en lastposten zitten, laat hij vogels zingen. In de mijnschachten laat hij het zonlicht doorbreken, in de oorlog de vrede. Hij schenkt onderdrukten zijn nectar opdat zij volhouden en hun juk afwerpen. Hij kleurt de nacht, door de machthebbers als een verstikkende deken over de mensheid uitgespreid, met alle kleuren van de regenboog – als een belofte van waarachtigheid en gerechtigheid. Hij omarmt niet alleen het heelal in twee zinnen maar daalt ook af in het holst van molecuul en subatomaire deeltjes. Hij sloopt Romeinse, Chinese, Berlijnse en gevangenismuren alsof ze van luciferhoutjes zijn. Hij ‘septembert’ dwars door de torenhoge symbolen van Geld en Goud. Hij vertedert, prikkelt en ontregelt als hij zijn ros Pegasus de sporen geeft.xa0Poxebziexa0is mirakels lastig en ‘zou verboden moeten worden.’ Wat dan ook op gezette tijden gebeurt: dictators hebben gevoel voor humor noch voorxa0poxebzie. Pablo Neruda,xa0Bertoltxa0Brecht en Victor Jara kunnen er in des dichters hemel over meepraten…

 

Toch blijven dichters hun geloof in die tegennatuurlijke rivier verkondigen en daarmee de mens verwonderen. Want, om Campert nog maar eens te citeren: ‘Vogels vliegen toch’.

 

(c) Jan Bontje 2005

 

(Eerder geplaatst als column in Weekblad Spijkenisse, 23 augustus 2005)

 

 

 

 

 

 

 

Column: VREDE


Vrede

 

In de ontvangsthal van het gebouw van de Verenigde Naties in New York bevindt zich het volgende gedicht:

 

Of one Essence is the human race,

Thusly has Creation put the Base;

One Limb impacted is sufficient,

For all Others to feel the Mace.

 

 

In mijn eigen woorden: ‘Het mensenras is xe9xe9n geheel. Zo heeft de schepping de basis gelegd. Als xe9xe9n mens getroffen wordt, is dat voldoende voor alle anderen om die slag te voelen.’ Een mooie gedachte. Hij is humanistisch, want hij sluit geen enkel mens uit. Religieus, want hij drukt de verbondenheid uit van alle mensen met elkaar en met de wereld – of je nu gelovig bent of niet. Modern, want de gedachte erachter werd pas gemeengoed in de 20ste eeuw. De Verenigde Naties worden door allerlei staten vanwege hun eigenbelang ondermijnd; niet in de laatste plaats door de VS.

 

Toch kan de VN een lichtbaken zijn in een wereld waarboven zich donkere wolken samenpakken. We moeten deze volkerenorganisatie en het gedachtegoed dat eraan ten grondslag ligt dan ook koesteren en beschermen. Natuurlijk wilde ik weten van wie dit gedicht is. Vast wel een Amerikaan of Europeaan uit onze tijd. Het blijkt geschreven te zijn door Sa’di Shirazi, een Perzische wereldreiziger, dichter en denker. Hij schreef poxebzie over wijsheid, rechtvaardigheid en goed bestuur, over de liefde, erotiek, over mystiek en over morele kwesties als oprechtheid en sociale rechtvaardigheid. En, o ja, hij was moslim. U weet wel, van de islam, die ‘achterlijke’ godsdienst waartegen ‘beschaafde’ lieden zo tekeer gaan. Enne… hij leefde van ca. 1212 tot 1292.

Twee eeuwen vxf3xf3r de grote Nederlandse Humanist en wereldburger Erasmus, leerde Sa’di ons al dat de mensheid xe9xe9n is. Nu we een wereldwijde hetze tegen ‘de’ Islam beleven en islamextremisten een heilige oorlog tegen ‘het’ Westen voeren, leek het me nuttig op de schrijver van deze dichtregels te wijzen. Hij was zijn tijd ver vooruit. Salaam. Vrede.

 

(c) Jan Bontje 2004

 

(Deze column werd geplaatst in Weekblad Spijkenisse op 30 november 2004 en op 07 december 2004)

 

 

 

 

 

Column: Geen kunst!


Bontje Bondig

GEEN KUNST

 

Kunst voegt iets toe aan de werkelijkheid; het geeft deze niet zomaar weer. Beeldhouwer en schilder, schrijver en dichter, musicus en zanger, columnist en liedjesschrijver: zij allemaal creëren hun eigen werkelijkheid. Die lijkt weliswaar vaak op ‘de’ werkelijkheid, maar is er absoluut géén kopie van. Dat laatste is het grootste misverstand aller tijden.

De werkelijkheid van de kunstenaar is een andere dan de werkelijkheid van alledag en is onderworpen aan eigen regels en wetmatigheden. Kunst moet daarom op zijn eigen normen, zijn eigen ‘innerlijke waarden’, zijn eigen merites, worden beoordeeld. Vragen als ‘is het waar’ of ‘wat stelt het voor’ of “is het toegestaan’ hebben meestal geen zin. Je vraagt toch ook niet wat de ‘waarheid’ is van een muziekstuk? Kunst heeft zijn eigen waarheid. En daar hebben kerk en staat, politie en justitie, geen gezag. Daarom is het bijv. onzinnig om rappers die een venijnig liedje over een of andere politica maken, te vervolgen. Het vervolgen van deze mensen dient dan ook een ander doel dan ‘de waarheid’ of ‘het rechtsgevoel’. Het gaat dus om een politieke vervolging. De machtigen in dit land, vertegenwoordigd door bekochte en (om)gekochte politici, staan niet toe dat hun macht wordt ondermijnd. Dat verklaart de krankzinnige felheid en doorgedraaide woede waarmee kritiek op politici sinds 11 september 2001 wordt aangepakt.

Terwijl de reclamemaffia ongestraft geweld, racisme en seksuele intimidatie mag weergeven in stompzinnige reclamespotjes op tv, wordt een woordkunstenaar die de vinger op de zere plek van de verrotte samenleving legt genadeloos afgestraft en, naar men mag vrezen, door justitie gestraft. Politici mogen zelf wel ongestraft oproepen tot haat tegen andersdenkenden, illegaal oorlog voeren, de derde wereld plunderen, stap voor stap de armoede in ons land invoeren, het jaarsalaris van een arbeider toevoegen aan hun eigen vette pot, bejaarden indirect en op termijn vermoorden door hun asociale bezuinigingen, diefstal plegen uit de collectieve spaarpot van miljoenen werknemers. Dat is dan ook geen kunst.

(c) Jan Bontje 2004

 

(Eerder geplaatst als column in Weekblad Spijkenisse, 27 juli 2004)