Column: BLIJF ALSJEBLIEF LIEGEN


Bontje Bondig

Blijf alsjeblief liegen

 

Ooit zei de dichter Bertus Aafjes (1914-1993): Dichters liegen de waarheid. En hij kon het weten. Zijn uitspraak moet je niet letterlijk nemen, want dan staat er onzin. Maar als je hem dichterlijk opvat, poxebtisch, literair, klopt hij als een bus. Dichters (ver)dichten de waarheid: ze scheppen een eigen wereld. Het begrip dichters moet je ruim nemen: ook schrijvers, verhalenvertellers, columnisten, theatermakers, acteurs, liegen de waarheid.

 

In hun hoedanigheid als verdichter kxfannen ze niet eens liegen: het gaat niet om objectieve feiten, maar om het verhaal, het gedicht, het toneelstuk, de column, de boodschap, de illusie, de droom, de utopie, de virtuele wereld die zij scheppen. De inhoud van hun werk beantwoordt aan andere wetten dan die van het gewone leven, de journalistiek of het objectieve verslag.

 

Een gedicht, verhaal, toneelstuk, column, roman, is een wereld op zich, waarin weliswaar een x91waarheidx92 wordt verteld, maar op een bijzondere manier. Multatuli kon het heel mooi zeggen: wat in het ene gedicht, verhaal, toneelstuk, leugen is, is waarheid in algemenere zin. Hij sabelde die x91handelaar in koffie, Lauriersgracht 37×92, dan ook genadeloos neer omdat deze niets begreep van literatuur en alleen de stomme feiten telde. Het gxe1xe1t bij literatuur en theater niet om de feitelijke waarheid, maar om de bedoeling xe1chter het geschrevene.

 

Zo zag ik onlangs een mooi toneelstuk. Het ging over 2 mensen die elkaar na tientallen jaren weer ontmoeten en zich dan voorstellen hoe het zou zijn als ze weer 8 jaar konden zijn. Iedereen snapt dat je niet opnieuw 8 jaar kunt zijn, dus de scenarioschrijfster – die ik overigens hxe9xe9l goed ken – x91liegtx92 en wel op dichterlijke wijze. Door over die mogelijkheid te fantaseren laat zij ons zien en voelen wat er met ons gebeurt als we op die manier terugdenken aan onze kindertijd. Al kijkend verander je dus! Het aardige is dat elke bezoeker zijn eigen x91waarheidx92 in dit stuk vindt. Of, zoals ik het eens in een bontje (haiku) omschreef:

 

als ik een boek lees

schep ik een eigen wereld

net als de schrijver

 

Dichters, theatermakers, schrijvers, blijf asjeblieft x91liegenx92, want jullie helpen ons de wereld en onszelf beter te begrijpen. De Oude Grieken zeiden 3000 jaar geleden al: ken uzelve. Door jezelf te kennen, ken je de wereld beter, ben je een beter mens. Daarom, leve de poxebzie, het theater, de literatuur!

 

Jan Bontje xa9 2012