Saïdjah en Adinda


Saïdjah en Adinda

Jullie lijdensweg beroert
nog immer menig mensenhart
Orang kulit putih, ploert,
bracht schrijnend leed en dood en smart

In het Rijk van Insulinde
waar Multatuli jullie bedacht
was recht niet meer te vinden
het volk verdrukt, verkracht

Uiteraard winst!! ook praal en pracht
die naar de Noordzeeroofstaat stroomde
Maar het verzet groeide in kracht
omdat miljoenen van Merdeka droomden

Jullie schepper Eduard Douwes Dekker
was stellig een vrijheidswekker

Jan woordenaar Bontje, 8 augustus 2020

*
Saïdjah en Adinda zijn 2 hoofdpersonen in het 17de hoofdstuk van de ‘Max Havelaar’ van de schrijver Multatuli (Eduard Douwes Dekker, 1820-1887) waarin hij het Nederlandse kolonialisme vlijmscherp veroordeelde [zie bijv. https://www.dbnl.org/tekst/mult001maxh15_01/mult001maxh15_01_0019.php%5D

Orang kulit putih: de blanke man
Merdeka: vrijheid

*

MULTATULI


MULTATULI

Heersers en hun lakeien hebben je bestreden,
want je wou hun onrecht niet accepteren.
Deels door jouw toedoen werd “ons Indië” verleden.
Nóg moeten velen verlies-nemen leren.

Saïdjah en Adinda, uit hun lijden verlost,
zijn nog altijd in mijn gedachten,
want hun ontvoogding heeft veel pijn en moeite gekost.
Jij hebt hun pijn kunnen verzachten.

De toekomst voorspellen is niet gelukt.
Droogstoppels houden krampachtig voorrechten vast
en velen gaan onder armoe gebukt;
ze dragen murw hun onmetelijke last.

We hebben je juist nu zo ontzettend hard nodig;
je hartstocht en schrijfsels: nog niet overbodig…

Jan woordenaar Bontje 29 juli 2020

j.p. coen


gouverneur-generaal van de VOC
maar ook de Slachter van Banda:
je deed alles voor de blanda –
nog steeds groeten geertjes en ezels hou zee

met geweld het nootmuskaatmonopolie
afgedwongen; op Banda dus massamoord
[tegenwoordig oorlogt men om de olie
waar trouwens ook massa’s om worden vermoord]

jouw standbeeld staat nu nog overeind
maar je bewonderen doen we niet meer
jouw gedachten lopen op hun eind:
slavernij en racisme: nooit meer!

Jan woordenaar Bontje, 9 juli 2020

Gedicht: smetvrees


smetvrees

 
hij weert zich weer
grijpt virtueel
naar het geweer
om uit de weg te ruimen
van de straat te verwijderen
het onwelgevallige vreemde rare
dat onbekend
dus grimmig is
en opgeruimd moet worden
het oer-eigene
– wat dat ook wezen moge
want hij snapt er ook niets van
maar het stond nu eenmaal in zijn ochtendkrant –
moet beschermd worden
// van vreemde smetten vrij //
maar hij vergeet:
appels komen uit Voor-Azië
perziken uit Perzië al heet dat nu Iran
sinaasappels uit China
nasi uit de Gordel van Smaragd
kiwi’s uit Nieuw-Zeeland
koffie uit mokkarabië
auto’s uit Japan
olie uit Nigeria en Kuwait
computers uit China
democratie uit Hellas
windmolens uit de Halve Maan
het alfabet uit Mesopotamië
jazz, blues en hip-hop uit Amerika
de gitaar uit Noord-Afrika
zijn hangmat uit Indianenland
zijn woordenschat zit vol met vreemde klinkers
de aardappels die werden meegenomen
uit het land van Araucanië
door de Italiaanse zeevaarder Columbus
inspireerden Vincent
die uit Goch stamt in Duitsland
maar dat alles zal hem braadworst zijn
daar het hem niet om feiten gaat
maar om weldadig volksgevoel
hij wast zijn handen in onschuld
want hij wil niet besmet worden
 
 
Jan Bontje, oktober 2013

Gedicht: Prometheus


Prometheus

uit de hemel bevrijdde ik het vuur
dat de wrede goden vervuld van hebzucht
behielden voor zichzelf
ik ben Prometheus: ‘hij die vooruitdenkt’

levend werd ik verbrand in de donkere tijd
‘geloof hoop en liefde’ was hun vals devies
mijn pijnen vulden gans het al
en klinkt nog na in kunst en poëzie

ik prees Spinoza en de Koerbagh broers
toen hun licht scheen op menig donkere plek
(kerk de zwarte pest gods- en bijgeloof)
en het denken zuiverde van kwezelzucht

ik glimlachte toen Voltaire Candide schreef
de Encyclopédie de domheid aanviel
het vrije woord verspreidde en
Europa een bad nam in het licht

ik was verheugd en blij verrast
toen in 1856
De Dageraad werd opgericht die
mijn licht sindsdien verspreidt

in Multatuli gloeide ik
bemoedigde Saïdjah en Adinda
de gordel van smaragd streed
tegen koloniale macht

ik word vervolgd gehoond bespuugd
maar doven zal ik nooit
het vuur dat ik aan Zeus ontstal
is sterker dan de dood de haat de angst

Jan Bontje augustus 2013