Poortje in Maastricht

Poortje in Maastricht

Poortje in Maastricht

Het is april 2020, midden in de coronacrisis. Noodgedwongen zitten we binnen of gaan hooguit in de tuin zitten omdat het heerlijk warm is. Ik lees nog meer dan anders.

Ik ben net begonnen aan een 620 pagina’s dik boek met als titel ‘Spaans vuur’. Deze ‘historische fictie’ gaat over het Maastricht van 1635, toen in die stad een felle godsdienststrijd woedde. Het was midden in de Tachtigjarige Oorlog (die tot 1648 zou duren) en de stad was [sinds 1632] in Nederlandse handen.

Het boek begint met de moord op een Engelse huurling in Nederlandse dienst op wacht, door een als monnik verklede Spaanse sluipmoordenaar. Deze weet daarna een vijftal Spaanse officieren uit hun krijgsgevangenschap te bevrijden. De ‘monnik’ leidt ze in de duisternis naar de stadsmuur met daarin een poortje…

Door dit poortje ontsnapte meteen een haiku uit de vergetelheid. Ik heb hem in 1998 geschreven. Destijds woonden onze oudste dochter en haar vriend, toen nog studenten, in Maastricht. Met zijn allen maakten we een wandeling over en langs de stadswallen. We zagen ineens een dichtgemetseld poortje. Daar moet je een haiku over maken!

stadswal om Maastricht –

poortje niet poëtisch meer:

opening gedicht

Zou dit het poortje van 1635 kunnen zijn? Ik ging zoeken op het internet en ontdekte uiteraard van alles. Zo las ik dat Hendrik I, Heer van Maastricht en (1ste) Hertog van Brabant, de stad Maastricht in 1229 het recht verleende om zich te omringen met een stenen omwalling. Al sinds de 11de eeuw lag er een aarden wal om de stad, hier en daar met palissaden (een aaneengesloten rij palen als omheining). Er waren trouwens 2 aarden wallen: één om de nederzetting met zijn activiteiten aan brug en Maas en langs de uitvalswegen en de andere om de steeds belangrijker wordende abdij van St. Servaas met goederen en bewoning daaromheen. Beide wallen waren op aandringen van de Hertog al samengevoegd en de stenen muur kwam daar boven op te staan. Negentien veldpoorten en 2 waterpoorten verleenden toegang tot de stad.

En nu komt het: naast deze poorten was er ook nog een aantal kleine poortjes (‘poternes’) die vanuit straten of privétuinen toegang gaven tot de Maas en het riviertje de Jeker. In ongewisse tijden werden die voor lange tijd dichtgemetseld en gebarricadeerd. Dus ook ‘mijn’ poortje! Alleen is dit nog steeds dicht. Of dit poortje bedoeld wordt in ‘Spaans vuur’ weet ik uiteraard niet, maar ik vond dit zó apart dat ik het wel móést opschrijven en daarmee mijn haiku kon laten ontsnappen door dit anders vergeten poortje…

Op bijgaande foto zo’n poortje. Van wie deze foto is, weet ik niet. De foto die ik toen zelf van ‘mijn’ poortje maakte, is samen met zo’n 13 duizend andere foto’s en documenten verloren gegaan door een computercrash.

Jan Bontje, 5 april 2020

Jan Campert


Jan Bontje
Vandaag (21 januari 2019) is het precies 75 jaar geleden dat journalist, dichter, schrijver en verzetsman Jan Campert in KZ Neuengamme overleed, of juister: door de naziploerten is vermoord. (21 januari 1943)

Jan Campert is bij de meesten vooral bekend van het gedicht “De achttien dooden“, dat hij schreef naar aanleiding van de moord (executie) op 18 antifascisten: 15 verzetslieden van de Geuzengroep en 3 communistische Februaristakers, op 13 maart 1941.
Met dit gedicht is hij geworden wat hij als verzetsstrijder wilde:
Stem te zijn, en anders niet.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Campert heeft rond de 20 joden naar België helpen ontsnappen. Op 21 juli 1942 werd hij met zijn helper, de Bredase journalist Martien Nijkamp, vlak over de grens bij Baarle-Nassau, gearresteerd toen hij de 21-jarige jood Frans van Raalte naar België probeerde te smokkelen.
Uiteindelijk kwam Campert in november 1942 in het Duitse concentratiekamp (KZ) Neuengamme terecht. Volgens de officiële verklaring in zijn medische dossier is hij op 40-jarige leeftijd aldaar aan borstvliesontsteking overleden. Alsof de gruwelijke mishandeling die hij (en alle andere vermoorde gevangenen) niet door toedoen van die nazimoordenaars om het leven zijn gekomen…

Kunstwerk
60 Jaar na zijn arrestatie, in 2002, werd in Spijkenisse aan de Jan Campertkade een kunstwerk geplaatst ter herinnering aan deze grote zoon van Spijkenisse.
Het gedenkteken werd vervaardigd door de in Suriname geboren beeldhouwster Helen Ferdinand uit Spijkenisse. De enige zoon van Jan Campert, de bekende dichter en schrijver Remco Campert, onthulde het monument.

School
In Spijkenisse is een basisschool naar hem genoemd: de obs Jan Campert.

Gedicht
Het gedicht waar boven naar verwezen wordt, luidt (gedeelte?)

Stem te zijn en anders niet,
maar zo meeslepend te zingen,
dat elk hart het wonder ziet
achter mensen, achter dingen

Jan Campert (1902-1943)

Dit gedicht is eind 2018 (75 jaar na zijn arrestatie door de nazimoordenaars) in zwarte steen gebeiteld en geplaatst langs de Oude Maas in Spijkenisse. Mirjam Salet, die dat jaar aftrad als burgemeester van Nissewaard omdat zij met pensioen ging, heeft dit gedicht in steen geschonken aan de inwoners van Nissewaard (net als een gedicht van Augusta Peaux, dat is geplaatst tegen de muur van het Witte kerkje van Simonshaven)

Blondel de Nesle


Blondel de Nesle

Blondel de Nesle (circa 1155-1202) was een feodale Heer (Seigneur) in het noorden van Frankrijk. Hij was, wat wel vaker voorkwam, ook dichter en trouvère. Trouvère is het Noord-Franse equivalent van het Occitaanse woord troubadour.

Blondel schreef tientallen liederen. Veel meer is niet bekend over het leven van Blondel de Nesle, maar er zijn wel enkele legendes en anekdotes bewaard gebleven. Zo kunnen we toch iets weten over zijn levensloop.

Hij verbond zich al vroeg met Richard Leeuwenhart (Koning van Engeland) en werd zijn vertrouweling. Hij volgde Leeuwenhart in al zijn expedities en componeerde ook liederen voor hem.

 

Richard I Leeuwenhart (Engels en Frans: Richard Cœur de Lion, Engels ook wel: Lionhearted, Occitaans: Ricard Còr de Leon) werd geboren in Oxford, Engeland, op 8 september 1157 en stierf in Châlus bij Limoges (Frankrijk), op 6 april 1199). Hij was Koning van Engeland van 1189 tot 1199 en nam als kruisvaarder deel aan de Derde Kruistocht. Hij was de tweede zoon van Hendrik II en Eleonora Hertogin van Aquitanië en enige tijd Koningin van Frankrijk en Koningin van Engeland (ca. 1122-1204), een van mijn edelstamgrootmoeders. Richard Leeuwenhart is geen voorouder van mij, wel zijn halfzus Marie Capet de France (ca. 1145-1198).

Standbeeld van Blondel de Nesle in het dorpje Dürnstein in Oostenrijk

Blondel wordt ook als een model van trouw gezien: na een lange zoektocht ontdekte hij de gevangenis waar Leopold V Hertog van Oostenrijk (ca. 1157-1194), zijn vriend Koning Richard Leeuwenhart had opgesloten toen deze terugkeerde van de Derde Kruistocht. Dat was Burcht Dürnstein in Oostenrijk, Leopold V was in het Heilige Land (Palestina) beledigd door Richard. In 1194 werd hij ontdekt door Blondel en na betaling van losgeld vrijgelaten.

De ruïne van Burg Dürnstein in Oostenrijk

Deze gebeurtenis heeft aan de Franse librettoschrijver Michel-Jean Sedaine (1717-1797) het onderwerp van zijn opera over Richard (Raymond V, comte de Toulouse ou L’épreuve inutile) geleverd.

De Franse historicus en auteur Prosper Tarbé (1809-1871) heeft in 1862, niet minder dan 34 liederen van Blondel gepubliceerd.

Het verhaal van Blondel de Nesle werd pas echt bekend in de 18de eeuw. De Franse componist André Ernest Modeste Grétry (1741-1813) baseerde er zijn opera Richard Coeur-de-lion (Richard Leeuwenhart) uit 1784 op. Het verhaal was ook de inspiratie voor Blondel, een musical uit 1983 (opnieuw bewerkt en opgevoerd in 2006) van operacomponist Stephen Oliver (1950-1992) en Sir Tim Rice. De laatste is vooral bekend van musicals als Beauty and the Beast, Jesus Christ Superstart, Evita en The Lion King).

Zo blijft Blondel, hoe weinig we ook werkelijk van hem weten, aanwezig in ons collectief geheugen.

 

Local Literature #12 op 4 mei 2017 Dodenherdenking



Local Literature #12

In het teken van Dodenherdenking

Donderdagavond 4 mei 2017 van 19:45 tot 22:00

De Boekenberg – Terras (4e etage), Markt 40, Spijkenisse

Gratis toegang.

Programma

19:45 – 19:59  Welkom en opening door Jan Bontje en leest een korte tekst

20:00 – 20:02  Twee minuten stilte

20:02 – 20:10  Willem zingt enkele liedjes

20:10 – 20:20  Joz Knoop leest enkele gedichten

20:20 – 20:25  Willem zingt

20:25 – 20:40  Constant Schorel leest een kort verhaal

20:40 – 20:45  Willem zingt

20:45 –  21:00  Pauze

21:00 – 21:15  A3 Eijke leest een column

21:15 – 21:20  Suzanne met proza/poëzie

21:20 – 21:25  Willem zingt

21:25 – 21:35   Pim Wiersinga leest en Jan Bontje interviewt hem

21:35 – 21:50   Ed Zantman

21:50 – 21:55   Wouter Fornara

21:55 – 22:00  Jan Bontje leest enkele fragmenten

*

Augusta Peaux: een groot dichteres in klein Simonshaven


Augusta Peaux: een groot dichteres in klein Simonshaven

Het is zondagochtend in de zomer van 1868; Augusta Peaux is 9 jaar en als jong meisje is zij meestal in de polders te vinden. Ze dwaalt langs de velden en het water en legt zich neer in de schaduw van een wilg.
De zon piekt door het lover en laat dansende sterren zien op haar lichaam en het hoge zacht wuivende gras.
De rimpelingen in het door de zon beschenen water lijken op duizenden spiegeltjes.
Het goudrijpe graan is zwaar van de dauw, de druppels werken als prisma’s die de kleuren van de regenboog verstrooien.
Augusta absorbeert de geuren en kleuren en het geluid van de eindeloze stilte, van goudgrond.
Ze weet zich onbespied in het hoge gras en schrikt op door het klokgelui van het witte kerkje.
Over vijftien minuten zal haar vader, de predikant Pieter Peaux, de kerkdienst gaan leiden, zoals op iedere zondag.
Augusta komt loom overeind tot haar hoofd boven het hoge gras uit komt.
Ze kijkt naar het kerkje dat op een terp staat ter bescherming tegen overstromingen. Het staat net buiten Simonshaven in de polder, omringd door water als een slotgracht.
Het witte kerkje ziet er nog erg nieuw uit en is na de brand in 1850, in 1854 weer in gebruik genomen.
Augusta voelt zich gelukkig in Simonshaven en vooral in dat prachtige buitengebied.
De unieke blauwgraslanden en biezen kunnen alleen groeien waar brak kwelwater omhoog komt.
Door niemand afgeleid, kan zij in het hoge gras in haar eigen fantasiewereld leven.
Op negenjarige leeftijd zet zij, geïnspireerd door de natuur, haar dwalingen in de natuur op papier.
Er verschijnt een glimlach op haar gezicht en ze weet nu al, dat ze later schrijver en dichter wil worden.
Augusta kijkt naar de zon die langzaam achter de wilgen verdwijnt en de bladeren goud doet kleuren.
Ze probeert zich voor te stellen waar de haven van Simonshaven ooit was. Op school heeft ze geleerd dat in de middeleeuwen Heer Simon van Putten en Marckenburg die haven liet graven. Later is de haven weer dichtgegooid omdat deze overbodig werd. Maar de naam van Simon van Putten en zijn haven leeft voort in de naam Simonshaven.
Het land heeft het water opgedronken en soms eet het water het land.
Augusta houdt van het water en het land en van de planten en de dieren. Daarover schrijven geeft haar een warm gevoel waar zij gepassioneerd door bevangen raakt.
Haar talent is, van beelden woorden maken en van woorden zinnen.
De poëzie en verhalen van Augusta zijn zo uniek, dat kan alleen door Augusta Peaux geschreven zijn. De grootste onbekendste schrijfster die bijna verloren is gegaan voor de Nederlandse literatuur.
Simonshaven, het geboortedorp van Augusta Peaux met dat mooie witte kerkje, is nu de trots van de inwoners.
En ik heb de eer en het genoegen, om vandaag (1) hier in deze prachtige kerk mijn ‘preek’ te houden. Het is deze kerk waar haar vader predikant Pieter Peaux mij lang geleden voorging.

Augusta, bedankt voor de prachtige bekende en ook de nog onbekende verhalen, poëzie en gedichten, die nog ontdekt gaan worden.
© Constant Schorel, 2 februari 2017

Noot (1) Tijdens het tweede Augusta Peaux Festival, georganiseerd door Jan Bontje (LiteRAR), gehouden 19 februari 2017 in het witte kerkje van Simonshaven

Local Literature #6 – op 3 november 2016: het programma


 

Je bent uitgenodigd om naar Local Literature #6 te komen op donderdagavond 3 november 2016 in de Boekenberg, Markt 40, Spijkenisse.

Programma:

* Troubadour Willem zingt liedjes die hij maakte van gedichten van Augusta Peaux, de dichteres die in 1859 in Simonshaven werd geboren.
* Niec van der Burgh zingt enkele van zijn eigen vaak (vr)olijke liedjes
* Schrijfster Helma de Hollander leest een column (en vertelt op 1 december tijdens de laatste editie van dit jaar, over haar nieuwe roman, dus noteer alvast de datum!)
* Schrijver Pim Wiersinga heeft al eens gelezen bij ons, maar op deze avond zal hij zijn nieuwe roman ELEONORA EN DE LIEFDE bespreken. Een tragische liefde

Fragment uit de roman ELEONORA EN DE LIEFDE van Pim Wiersinga
Fragment uit de roman ELEONORA EN DE LIEFDE van Pim Wiersinga

* dichteres Anneke Haasnoot leest gedichten

* verhalenschrijver Constant Schorel leest een kort verhaal

* verder meerdere lokale/regionale dichters en schrijvers, onder wie A3 Eijke, Frans van der Vliet, Wouter Fornara, Tim Albus, Praveen en Albert Prins.

 

Je mist écht wat als je niet komt! Toegang vrij.

 

 

Film: THE YOUNG KARL MARX / LE JEUNE KARL MARX


THE YOUNG KARL MARX
LE JEUNE KARL MARX

A film by Raoul Peck

2016 – Belgium-France-Germany – Historical Drama

De oude Marx, zoals de meesten hem kennen.
De oude Marx, zoals de meesten hem kennen.

SYNOPSIS

26 year-old Karl Marx embarks with his wife, Jenny, on the road to exile. In 1844 Paris, he meets Friedrich Engels, an industrialist’s son, who investigated the sordid birth of the British working-class. Engels, the dandy, provides the last piece of the puzzle to the young Karl Marx’s new vision of the world. Together, between censorship and the police’s repression, riots and political upheavals, they will lead the labor movement during its development into a modern era.

  • CAST

    • August Diehl (Karl Marx)
    • Stefan Konarske (Friedrich Engels)
    • Vicky Krieps (Jenny)
  • CREW +

    • Screenwriters
    • Raoul Peck
    • Pascal Bonitzer
    • Producers
    • Agat Films
    • Velvet Film
    • Co-producers
    • Artemis Productions
    • Rohfilm
    • Prod. Designer
    • Marie-Frédérique Lauriot-dit-Prévost
    • Set Designer
    • Benoît Barouh
  • INFOS

    • Language
    • French, English, German