Fascisme: hoe zat het ook alweer?


Fascisme als westers fenomeen

De wereld was te klein na de uitspraken van professor Paul Frissen dat het gedachtegoed van de PVV alle trekken vertoont van ‘het klassieke fascistische verhaal’. Frissen deed die uitspraken tijdens een radio-interview begin maart 2016. Die kleine wereld bestond voornamelijk uit de aanhangers van de PVV. U weet wel, die club die de vrijheid van meningsuiting zo hoog in zijn vaandel heeft staan. Maar o wee als een ander eens een kritische kanttekening over hen plaatst of hen een spiegel voorhoudt… Dan wordt Frissen, hoogleraar bestuurskunde in Tilburg, verweten haat te zaaien en wordt geëist dat hij op staande voet ontslagen wordt. Ook voorman Wilders liet zich niet onbetuigd door Frissen als “een ophitsende nepprof” weg te zetten. Tja.

 

Kennelijk heerst  er een groot taboe op het objectief beoordelen van politieke rechtse bewegingen. Een dergelijke beoordeling kan gebeuren aan de hand van een aantal kenmerken. Kenmerken die vast te stellen zijn aan de hand van de diverse definities die er van het fascisme bestaan. Maar daar nu ligt er een probleem.

Een van de simpelste definities die ik zelf nogal eens hanteer is: fascisme is een politieke beweging die de samenleving in tweeën verdeeld, in een goed en in een slecht deel, en zichzelf vervolgens tot de goeden rekent. Maar volgens een overzicht op Wikipedia zijn er zo’n  22 definities.

Na het ontstaan in Italië in de twintiger jaren van de vorige eeuw hebben  er als gevolg van de historische ontwikkelingen nogal wat mutaties van de oorspronkelijke kenmerken plaats gevonden. Maar de meest fundamentele en kernachtige vind ik die van de Franse politicoloog Gilbert Achcar. Volgens hem is het fascisme een ultranationalistische massabeweging die als belangrijkste roeping heeft het kapitalisme te beschermen door alles te verpletteren wat het bedreigt, beginnend met de arbeidersbeweging, en door het bevorderen van een agressief imperialisme.

Enige jaren geleden laaide een vergelijkbare discussie op rond de publicatie De Eeuwige Terugkeer van het Fascisme van Rob Riemen van het Nexus-Instituut. Volgens Riemen is het fascisme de politieke uitkomst van een ruimer probleem van waardenverlies en vervlakking, economische uitbuiting en egoïsme, chauvinisme en korte-termijn denken.

Binnen al die diverse definities is dus wel een rode draad ontdekken. Een kern die de continuïteit van het fascistische denken aangeeft. Verder kan gesteld worden dat het fascisme een westers verschijnsel is dat in de twintiger jaren van de 20ste eeuw is ontstaan als reactie op het opkomende socialisme en op het streven naar meer democratie.

Rein Heijne
Bestuurslid Huis van Erasmus

Een gedachte over “Fascisme: hoe zat het ook alweer?

Ik ben benieuwd wat je hiervan vindt... Geef een reactie:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s