Geervliet


De naam Geervliet betekent ‘een waterloop die schuin (= geer) staat op een andere (vliet)’. (Geer is ook: scheve zijde van een gebouw of stuk land.)
Geervliet is een kleine stad in de gemeente Bernisse (per 1 januari 2015 gemeente Nissewaard) ten zuiden van het Rotterdamse Botlekgebied, op het eiland Putten. Het aantal inwoners bedroeg in 2011: 1743. In 2014: 2205.
Graftombe van Nicolaas III Heer van Putten en Aleid Vrouwe van Strijen in de kerk van Geervliet .
Graftombe van Nicolaas III Heer van Putten en Aleid Vrouwe van Strijen in de kerk van Geervliet .

De oudste vermelding van Geervliet dateert van 1179, naar de daar gevestigde tol op de rivier de Bernisse. Mogelijk was deze tol gevestigd op een stelle of terp en groei er een dorp omheen. (De woorden terp en dorp hebben trouwens dezelfde etymologische oorsprong en betekenden zoiets als ‘landgoed’, ‘dorp’, ‘dorpsgemeenschap’.)

 

In 1381 kreeg Geervliet stadsrechten van Zweder III van Zuylen van Abcoude (ca. 1350-1400). Hij was Heer van Gaasbeek, Putten en Strijen en de zoon van Johanna van Horne (1320-1356), Vrouwe van Gaasbeek, en haar man, Gijsbrecht III van Zuylen van Abcoude. Zweder (Ook wel geschreven als Sweder) stierf als pelgrim in Toscane, in het tegenwoordige Italië.

Net als andere steden in de Lage Landen was Geervliet in de Middeleeuwen omringd en beschermd door stadsmuren, maar deze werden later grotendeels helaas verwoest door een brand. Het oude centrum bleef grotendeels intact en is dus nog steeds te bewonderen. Ook staat langs de Groenekruisweg nog steeds de Bernisse Molen, tegenwoordig een restaurant, gebouwd op een voormalige verdedigingstoren die deel uitmaakte van de stadsmuur.

In 1990 zijn er in Geervliet opnamen gemaakt voor de NCRV tv dramaserie “De Zomer van 1945” over de bevrijding van ons land uit de klauwen van het nazibeest.

De kerk

De kerk in Geervliet is een monumentaal gebouw dat dateert uit het begin van de 13de eeuw. De oorspronkelijke naam was: ‘Onze Lieve Vrouwe Kerk’. Het was uiteraard een rooms-katholieke kerk in die tijd. De kerk is gericht naar het oosten.

Geervliet verkreeg in 1307 van Nicolaas III Heer van Putten en Strijen, zeer veel privileges, landerijen, het recht van bedijking, het recht van tienden (een bepaalde belasting) en een Kapittel (college) van tien kanunniken.

Het in 1978 fraai gerestaureerde monument de Landswerf heeft vermoedelijk deel uitgemaakt van het complex huizen van de kanunniken van de kerk.

Doordat het aantal priesters zo werd uitgebreid, moest ook het koor worden vergroot. Vandaar het ongewoon lange koor in verhouding met de kerk. De toren is drie maal herbouwd en kreeg in 1650 zijn huidige vorm met een hoogte van 37 meter.

Omstreeks 1730 brandde de toren, getroffen door de bliksem, geheel af. De brand van 1743 verwoestte 23 huizen en 11 schuren in de Kerkstraat. Ter bestrijding van deze ramp mocht toen in alle steden en dorpen van Holland en West-Friesland een collecte worden gehouden.

Nicolaas en Aleida

De kerk stond vlakbij het kasteel, het zogenaamde Hof van Putten. Dit hof was eerst de woonplaats van Heer Nicolaas III en zijn eega, Vrouwe Aleida, later zetel van de Ruwaard van Putten en centrum van de rechtspraak (een schandpaal staat nog steeds naast de kerk). Het kasteel werd in 1823 gesloopt.

Toen het begraven in kerken in de 19de eeuw door de overheid werd verboden, werd langs de kerk een begraafplaats aangelegd met dezelfde indeling als de kerk (dus koor en kerk). Er zijn twee prachtige zerken in het koor van kanunniken, die in 1400 en 1500 begraven zijn.

(De term rijke stinkerds komt daar nog vandaan: alleen de rijken konden in de kerk worden begraven. Omdat dat al met al aardig ging stinken werden zij al gauw rijke stinkerds genoemd …)

In 1311 overleed Heer Nicolaas III van Putten, in 1316 volgde zijn vrouw Aleida
van Strijen. Ter ere van hen werd een grafmonument van blauwe Doornikse
(arduin) steen opgericht in de kerk. Gezicht en handen zijn gemaakt van wit
zandsteen. Het is voor Nederland een van de oudst bewaard gebleven voorbeelden van een sarcofaag waarop de overledenen levensgroot zijn gebeeldhouwd. Alle zerken zijn in het koor bijeen gebracht.

Buiten de kerk is een ingemetselde grafsteen en een schandpaal.

Stadhuis

De geschiedenis van het stadhuis van Geervliet gaat terug tot in de 14de eeuw. Toen bestond alleen nog maar het benedengedeelte, in 1346 gesticht als gasthuis (ziekenhuis) door Vrouwe Beatrijs van Putten (1295-1354), een zus van Oede van Putten en Strijen en een dochter van Nicolaas III en Aleida.
Het gebouw bood onderdak aan reizigers, zieken en armen. Binnen konden de
gelovigen door het nu gereconstrueerde koorhek de Heilige Mis volgen die in het
kapelgedeelte werd opgedragen. Het bakstenen gebouw werd in de loop der tijd enige malen vergroot en gewijzigd.

Rond 1500 nam het stadsbestuur van Geervliet er zijn intrek. In 1516 maakte men dan ook gewag van ‘Het Gasthuys tot Gheervliet dat men hout voor ‘t Stadhuys aldaer‘.

Omdat het dijkcollege van de Ring van Putten er ook kwam te vergaderen maakte men in 1633 boven de begane grond de gemeenlandskamer, te bereiken via een eigen bordes aan de voorgevel. In 1823 werd dit bordes vervangen door het bordes met schildhoudende leeuwen. Later deed de gemeenlandskamer tot
aan de gemeentelijke herindeling in 1980 (toen Geervliet deel werd van de gemeente Bernisse) dienst als raadzaal.

Toen het benedendeel zijn vroegere bestemming had verloren, werd het gebruikt
als stadswaag, vleeshal, woning van de stadschirurgijn en -bode, brandspuithuis
en zelfs cachot. Tot 1823 bezat de voorzijde een trapgevel. Aan de oude kapel
herinneren nog de spitsboogramen in de zijgevels. De trots van het tussen 1964
-1966 gerestaureerde stadhuis is de voormalige raadzaal. Men komt er binnen via een unieke, laatgotische eiken deur uit ca. 1500, voorzien van vierpassen,
waarin de nerfrichting van het hout kunstig gebruikt is. (Een vierpas is een bepaalde vorm in maaswerk (= stenen versiering in geometrische patronen, in het boogveld van gotische vensters en nissen) waarbij vier overlappende cirkels (de passen) in een vierhoek gelegen zijn en open zijn aan de kant waar ze elkaar raken. Ze werden voornamelijk toegepast in gotische vensters en werden veelvuldig gebruikt in combinatie met andere sierlijke motieven. Ze kunnen ‘blind’ of opengewerkt zijn. De vier naar binnen wijzende punten worden ieder een toot genoemd. Een vierpas heeft vier cirkels. Wanneer de cirkels van een motief ieder een spitse punt hebben wordt dat een vierblad genoemd. Ook bestaan er motieven met drie bladeren (drieblad) en drie cirkels (driepas).
Pronkstukken van de vroegere raadzaal zijn de uit de gesloopte Hof van Putten
geredde wapenborden (gedateerd 1588, 1642, 1654 en 1768). Samen met twee
schoorsteenstukken zijn ze een herinnering aan de tijd dat het Land van Putten
zijn eigen rechtspraak had. Het sfeervolle vertrek lokt tegenwoordig vele
bruidsparen, die er elkaar het jawoord kunnen geven.

Oudheidkamer

Op de zolderverdieping van het voormalige stadhuis is de Oudheidkamer, een klein museum met een interessante verzameling gebruiksvoorwerpen en archeologische vondsten. Opgegraven aardewerk, een houden nap, gebruiksvoorwerpen, lijfsieraden, bokalen, documenten, tekeningen, wandtegels,
zilveren en bronzen munten, speren, lansen, zwaarden, bijlen, oude kaarten en
foto’s. De Oudheidkamer wordt beheerd en verzorgd door de Stichting
Oud-Geervliet.

Jan Bontje november 2014 (diverse bronnen, waaronder wikipedia en eigen archief)

Advertenties

4 gedachtes over “Geervliet

      1. Deze zomer heb ik een aantal van mijn blogs gebundeld.
        In de veronderstelling dat ook ik een boekje kan schrijven.
        Mijn plan is goed onder het stof verdwenen.

        Laat mij weten waar en wanneer je begint met het crowdfunden.

        Vriendelijke groet,

        1. Dat je schrijven kunt, lijkt me inmiddels wel evident. Of anderen er interesse in/voor hebben is altijd een moeilijke kwestie (uitzonderingen als bestsellerschrijvers daargelaten…)
          Of het er van komt (van mijn bundel) is nog maar de vraag. Maar tot nu toe kreeg ik op veel van mijn stukjes/columns/reisverslagjes goede reacties… Dus wie weet?

Ik ben benieuwd wat je hiervan vindt... Geef een reactie:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s