Aboe l-Alaa al-Ma'arri


 

 

Ik ken een Syrische dichter uit de 10de/11de eeuw, Aboe l-Alaa al-Ma’arri (973-1057), die bijzonder fraaie, vaak kritische, gedichten schreef en, hoewel vanaf zijn 4de blind, veel reisde – hoewel niet altijd vrijwillig: hij moest vaak vluchten voor onverdraagzame politieke en religieuze heersers…

 

Een aantal van zijn gedichten werd, in de vertaling van de arabist P. (Pieter) Smoor, opnieuw op rijm gezet door Jaap van den Born en in 2008 door Stichting Uitgeverij De Vrije Gedachte uitgegeven onder de titel “Uit vrije dwang“. ISBN 978 90 78830 03 0.

Ik kwam het boekje vandaag weer tegen en besloot er iets over te schrijven.

 

Aboe was in veel opzichten heel modern en hij stond uiterst kritisch tegenover allerlei dogma’s. Hij vond dat je zxe9lf moest denken en nadenken. In die zin staat hij in de traditie van vrijdenkers en humanisten als Erasmus en Spinoza, maar ook van schrijvers en dichters door de eeuwen heen.

 

Ik citeer met plezier een paar van de gedichten:

 

Verwen de vogeltjes en vul hun pensen!
Want zij verdienen meelij, niet de mensen
Zijn doen je immers nimmer enig kwaad?
Dat zou je van jezelf ook mogen wensen
__________________________________________________

 

De mens volgt steeds de richting van ontbinden
Geen godsdienst kan de weg naar waarheid vinden
Ik strompel voort, al blind van kinds af aan
Ach, hoe vind ik de weg, omringd door blinden?

 

__________________________________________________

 

Geen stuiver zijn die oude dogma’s waard!
De vrome moordt en plundert onbezwaard
De mens let enkel op pietluttigheden
Dixe9 leiden volgens hem tot hellevaart

 

__________________________________________________

 

Voor eeuwig draaien zonnen en planeten
Hun banen in een eindeloze keten
Kometen ijlen in een spoor van stof
En dat is wat wij zijn: stof van kometen

 

__________________________________________________

 

Aboe kreeg het dan ook nogal eens aan de stok met de geestelijke leiders (die hij als zodanig niet erkende, omdat hij immers zxe9lf dacht) en moest meer dan eens vluchten. Hij was zijn tijd ver vooruit…

 

 

 

 

<

Advertenties

Een gedachte over “Aboe l-Alaa al-Ma'arri

  1. Toen het boekje uitkwam, in 2008, schreef ik een recensie voor maandblad De Vrije Gedachte. Ik kwam hem zojuist weer tegen. Hieronder volgt hij:

    UIT VRIJE DWANG
    Een recensie

    x91Godsdiensten hebben enkel geleid tot schijnheiligheid en bloedvergieten, met sekte die tegen sekte vecht en fanatici die hun geloof aan mensen opleggen op de punt van een zwaard. Alle religies zijn tegengesteld aan rede en (geestelijke) gezondheid.x92

    Ja, de elfde-eeuwse Arabische dichter ?? ???? ?? ??? ???? ?? ?????? ??????? ??????? ?????? = Abu Ala al-Ma’arri (973×961057/1058) had een uitgesproken mening.

    Voor de meesten onder ons is (wordt hopelijk: was) hij een totaal onbekende, maar als je het citaat leest is het alsof je een hedendaagse vrijdenker leest. Abu lx92Alaa mag dan blind geweest zijn, hij was bepaald niet blind voor de gevaren van religieuze doctrines en hun absolute aanspraken en gaf daarvan (ook, maar niet alleen) blijk in zijn poxebzie.
    Het vrijdenken, of, zoals ook wel wordt gezegd: de vrijdenkerij, kent geen ideologie en dogmax92s, omdat het een methode van denken is (mxe9t de daaruit voortvloeiende individuele levenshouding). Vrijdenkers kunnen daarom x91vrij en onverveerdx92 kennis nemen van denkers en dichters die al eeuwen geleden de fundamenten legden voor de latere Verlichting. Max92arri is ongetwijfeld xe9xe9n van hen. Wie na lezing van deze bundel blijft volhouden dat x91dex92 Islam een monolithische godsdienst is en geen Verlichting of verlichte denkers en dichters heeft gekend, verdraait met opzet de feiten. Wie weet kan deze x91middeleeuwsex92 maar x91modernex92 dichter, mede dankzij de uitgever die het aandurfde deze zeer toegankelijke bundel met een deel van zijn gedichten uit te geven, in een nieuwe islamitische Verlichting een rol spelen.

    Uiteraard kon ook Abu lx92Alaa zich niet onttrekken aan de invloeden van zijn omgeving en zijn tijd en dxfas zijn zijn gedachten en gedichten doordrenkt van destijds geldende (islamitische) waarden en normen, begrippen en termen. Niettemin is het lezen van zijn poxebzie, nu verzameld in een fraai boekje onder de titel UIT VRIJE DWANG, in meer dan xe9xe9n opzicht een genot.

    De arabist Pieter Smoor 1) leidt dichter en gedichten voortreffelijk in en zorgt ervoor dat we deze vrijdenker en humanist nooit meer zullen vergeten. Jaap van den Born zorgde voor de Nederlandse tekst van de mooie en zeer toegankelijke gedichten, waarbij hij zich grote moeite heeft getroost de strenge vorm- en rijmregels die de 11de eeuwse dichter zich vrijwillig oplegde, te behouden. Daarin is hij wat mij betreft cum laude geslaagd: de titel UIT VRIJE DWANG, die een vertaling is van Aboex92s eigen titel Loezoem maa laa jalzam, is volkomen terecht en slaat zeker xf3xf3k op Jaap van de Born. Vrijwillig hielden beide dichters zich aan de x91ijzerenx92 wetten die hun poxebzie (waaronder kwatrijnen) hen oplegde. Het resultaat is verbluffend; wie dwangrijm of middelbare-school-gedichten had verwacht komt (gelukkig!) bedrogen uit en zal hopelijk lyrisch genieten x96 iets dat lang niet alle hedendaagse dichters deze twee dichtende vrijdenkers kunnen nadoen.

    Was Aboe moslim? Uiterlijk, voor de vorm, zal hij zich zeker, om niet al te grote problemen met godsdienstfanaten en -handhavers te krijgen, wel aan de leer hebben gehouden, maar in zijn gedichten kwamen zijn werkelijke opvattingen overduidelijk naar voren. Om aan te tonen dat aanschaf van dit bundeltje het bewijs daarvan is en daarom van harte aan te raden is, citeer ik gretig een tweetal kwatrijnen.

    De joden, moslims, christenen: zij dwalen
    Twee mensensoorten laten zich bepalen:
    De denkers, die niet malen om geloof
    En diepgelovigen, die enkel malen

    *

    Hou op met dat godsdienstige gezemel!
    Je ziet op aarde nergens het gewemel
    Van engelen, noch vind je er hun graf
    Zo zijn er ook geen mensen in de hemel!

    ABU l-ALAA al-MAx92ARRI: UIT VRIJE DWANG, Uitg. De Vrije Gedachte, 2008, 150 p., ISBN 978 90 78830 03 0

    Noot:
    1) In 1985 promoveerde P. (Pieter) Smoor (1939) op Kings and Bedouins in the Palace of Aleppo as reflected in Max92arrix92s Works, een dissertatie over deze blinde dichter en diens dichtbundels x91De Vonk van de Tondeldoosx92 en x91De Onverplichte Verplichtingx92 (hier vertaald als Uit vrije dwang). Smoor schreef verder artikelen over het prozawerk van deze Arabische dichter en schrijver, bijvoorbeeld over de x91Zendbrief over Vergiffenisx92, een literatuurkritisch werk over x91begaafde dichters die na hun dood in stralende paradijstuinen terechtkomen en minder begaafde dichters die in mistige verten zullen verblijven, terwijl in helse oorden ongelovige dichters worden gemarteld door engelen.x92 In een studie over een tweede boek van Max92arri, x91Zendbrief over de Balkende Muilezel en het Hinnikende Paardx92, toont Smoor aan dat de opgevoerde dierengesprekken in werkelijkheid handelden over politiek en literatuur. (Bron: UvA)

    xa9 Jan Bontje

Ik ben benieuwd wat je hiervan vindt... Geef een reactie:

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s